در معنای محدود، رژیم‌ها تقریباً مترادف با قراردادهای دو و یا چندجانبه و سازمان‌های بین‌المللی هستند و می‌توان آن‌ها را ازنظر دامنه، تعداد اعضا و کارکرد به انواع مختلفی تقسیم کرد و در تعریف وسیع‌تر می‌توان رژیم‌ها را به رسمی و غیررسمی، تحمیلی و داوطلبانه، قوی و ضعیف و بالاخره تبعیض‌آمیز و بی‌طرف ...

رابطه FATF و رژیم‌های بین‌المللی

به گزارش گلستان 24 ؛ رژیم‌های بین‌المللی[۱] فرایندهایی بین‌المللی و مجموعه‌ای از قوانین هستند که گاهی اوقات، هنگامی‌که به‌طور رسمی ساماندهی شوند، بسیاری از آن‌ها می‌توانند به سازمان‌های بین ‌دولتی تبدیل شوند. بااین‌حال، رژیم‌های بین‌المللی بازیگر یا سازمان‌های غیردولتی نیستند. سازمان‌ها به‌منظور پیشبرد اهداف خود، رژیم‌ها را تنظیم و ترویج می‌کنند. امروزه رژیم‌ها در تمام مسائل طرح‌شده در نظام بین‌الملل مفهوم پیداکرده‌اند، ازجمله درزمینهٔ اقتصاد، امنیت، محیط‌زیست، حقوق بشر، کنترل تسلیحات، منابع زیرزمینی، هوانوردی، اقیانوس‌ها و دریاها. ازلحاظ اقتصادی، رژیم‌ها را به‌عنوان ابزار و وسایلی در اختیار دولت‌های قدرتمند می‌دانند. طبق تعریف جان راگ جی نیز رژیم‌ها «مجموعه انتظارات متقابل، قواعد و مقررات، برنامه‌ها، انرژی‌های سازمانی و تعهدات مالی هستند که توسط گروهی از دولت‌ها پذیرفته‌شده‌اند.»

از دیدگاه پوچالا و هاپکینز، رژیم‌ها دارای ویژگی‌های زیر هستند:

  • رژیم‌ها خود وجودهای ذهنی هستند. در ذهن و نگاه معتقدین به یک رژیم رفتاری، نوعی انتظار و اعتقاد نسبت به یک رفتار قانونمند و یا اخلاقی شکل می‌گیرد. تعهد به این اصول موجب تحقق یک رژیم خاص می‌شود.
  • هر رژیم به دو وجه شکلی و ماهوی بر رفتار تأثیر می‌گذارد. هنجارها و آیین‌های رفتاری تعیین می‌کنند که چه کسانی در رژیم عضویت داشته باشند، چه موضوعاتی از ارجحیت برخوردارند و درنهایت، چه قواعدی به خدمت حفظ و یا تغییر رویه‌ها می‌آیند.
  • هر رژیمی حاوی قواعد خاص بقا و دگرگونی خویش است. به یاری این قواعد، می‌توان پایداری و یا تحول هر رژیم را پیش‌بینی کرد. به‌عبارت‌دیگر، ژن رژیم‌های بین‌المللی در درون خود رژیم‌ها وجود دارد که یا به‌طور سلسله‌مراتب تکثیر می‌شوند و باعث حفظ و بقا و یا ایجاد رژیم بعدی می‌شوند و یا به‌تدریج می‌میرند و باعث دگرگونی خود می‌شوند.
  • درصحنه بین‌الملل دولت‌های ملی به‌منزله اعضای رسمی درجه اول رژیم‌ها درمی‌آیند.
  • رژیم‌های بین‌المللی ازلحاظ سازمانی به اشکال مختلف درمی‌آیند. خاص ـ پراکنده، رسمی ـ غیررسمی، حاوی تغییر انقلابی و یا تغییر اصلاحی

ثبات نظام بین‌المللی و تغییر آن نظام هسته اصلی نظریه رژیم‌های بین‌المللی را تشکیل می‌دهد رژیم‌های بین‌المللی اولاً توسط صاحبان قدرت ایجاد می‌شوند اما به‌مرورزمان برای خود ایجاد رویه کرده و خود نیز در کنار دولت‌ها به‌عنوان بازیگر مطرح می‌شوند ثانیاً به‌عنوان مکانیسم‌های همکاری بین دولت‌ها ایجاد اعتماد و امنیت کرده و به ثبات نظام بین‌الملل کمک می‌کنند ثالثاً رژیم‌ها به‌وسیله عوامل مختلف که مهم‌ترین آن‌ها قدرت است تغییر می‌کنند بدین ترتیب نظریه رژیم‌ها در خصوص نظریه‌های همکاری نظم و ثبات دو رابطه با نظریه‌های تغییر نیز هست.[۲]

انواع رژیم‌های بین‌المللی

در معنای محدود، رژیم‌ها تقریباً مترادف با قراردادهای دو و یا چندجانبه و سازمان‌های بین‌المللی هستند و می‌توان آن‌ها را ازنظر دامنه، تعداد اعضا و کارکرد به انواع مختلفی تقسیم کرد و در تعریف وسیع‌تر می‌توان رژیم‌ها را به رسمی و غیررسمی، تحمیلی و داوطلبانه، قوی و ضعیف و بالاخره تبعیض‌آمیز و بی‌طرف تقسیم کرد.

  • رژیم‌های رسمی و غیررسمی

یکی از تقسیم‌بندی‌ها، تقسیم رژیم‌های بین‌المللی به دو نوع کلی رژیم‌های رسمی و غیررسمی است.

رژیم‌هایی را که از طریق کانال سازمان‌های بین‌المللی و رسمی ایجاد می‌شوند و دارای چارچوب و مقررات مشخصی هستند، رژیم‌های رسمی گویند.به‌عبارت‌دیگر، این‌گونه رژیم‌ها محصول قانون‌گذاری سازمان‌های بین‌المللی هستند.

آن دسته از رژیم‌هایی را که از طریق توافق ضمنی اعضا و در راستای منافع کشورها به‌صورت غیررسمی ایجادمی شوند، رژیم‌های غیررسمی گویند.

  • رژیم‌های قوی و ضعیف

قدرت رژیم‌های بین‌المللی از گونه‌ای به گونه دیگر متفاوت است. در حقیقت، «قوت رژیم‌ها به میزان رعایت و اجرای قواعد رژیم است و این امر به میزان قدرت دولتی بستگی دارد که رژیم را ایجاد کرده است.» به هر میزان، رژیمی که قدرت و توانایی کنترل و تنظیم روابط میان کشورها را داشته باشد، به همان اندازه قوی است و برعکس. اصولاً رژیم‌هایی که توسط دولت‌های مقتدر ایجاد می‌شوند، با توجه به قدرت این‌گونه کشورها در حفظ وصیانت از رژیم‌ها و اجبار کشورها به تبعیت از آن‌ها، این رژیم‌ها دارای قدرت و استحکام بیشتری هستند. البته قدرت یک رژیم ممکن است طی زمان متحول و کم یا زیاد شود. برای مثال، رژیم امنیت دسته‌جمعی موردنظر منشور سازمان ملل متحد به علت وجود تعارضات ایدئولوژیک میان کشورهای ایجادکننده رژیم در طول جنگ سرد به‌عنوان رژیمی ضعیف شناخته‌شده، ولی بعد از جنگ سرد و تحولات آن به دلیل کاهش تشنجات و اختلافات و ایجاد هماهنگی نسبی دولت‌های مقتدر در حال قدرتمند شدن است.

علاوه بر قدرت کشورها، منافع بلندمدتی که اعضای یک رژیم توسط آن به دست می‌آورند، در استحکام و قدرت آن نقش زیادی دارد و کشورهای عضو قواعد آن رژیم را رعایت می‌کنند. مثلاً در رژیم مزایا و مصونیت‌های دیپلماتیک، بدان سبب که کشورها از اعمال این رژیم منافع مشترکی به دست می‌آورند، همگی قواعد آن را رعایت می‌کنند. به‌طور خلاصه، اگر ارتباط و انسجام بین اصول، هنجارها، قواعد و رویه‌های تصمیم‌گیری کاهش یابد، یا رفتار بازیگران به‌نوعی باشد که اصول، هنجارها، قواعد و رویه‌ها در آن رعایت نشوند، رژیم‌ها رو به ضعف می‌نهند و بالعکس. اگر این شرایط رعایت شود، رژیم‌ها به‌تدریج مستحکم خواهند شد.

  • رژیم‌های تحمیلی و خودجوش

رژیم‌های خودجوش آن دسته از رژیم‌هایی هستند که بدون دخالت مستقیم دولت‌ها و افراد به وجود می‌آیند و در طول زمان به‌تدریج با گسترش اصول و هنجارها و یکسری قواعد در سطح بین‌الملل ایجاد می‌شوند.

FATF توسط گروه جی ۷ ساخته شد؛ گروه G7 همان G8 سابق است که حضور روسیه بعد از ماجرای اوکراین در آن به حالت تعلیق درآمد. این گروه از اجماع چند کشور تشکیل‌شده است که مبنای آن‌ها تبادل‌نظر در مورد مسائل بین‌الملل برای پیدا کردن راه‌کارهای مفید و مؤثر بود.

در ژوئیه سال ۱۹۸۹ توسط اجماع هفت‌کشور آمریکا، فرانسه، ایتالیا، انگلیس، ژاپن،‌کانادا، آلمان برای مبارزه با پول‌شویی گروه ویژه اقدام مالی (Financial Action Task Force) تعریف و سازمان‌دهی شد. گروه ویژه اقدام مالی یک سازمان بین دولتی است. هدف آن شامل تنظیم استانداردها و گسترش اجرای قوانین، تنظیم‌کننده معیارهای عملیاتی برای مبارزه با پول‌شویی، مقابله با تأمین مالی تروریست‌ها و دیگر تهدیدات مربوط که امنیت سیستم یکپارچه مالی دنیا را برهم بزند،‌ است؛ بنابراین گروه ویژه اقدام مالی یک سازمان خط مش گذار (policy making) است که برای ایجاد اراده سیاسی لازم به‌منظور ورود به قوانین ملی و تنظیم قوانین در این مناطق شکل‌گرفته است.

این سازمان توسعه‌دهنده فهرستی از توصیه‌های فنی است که یک مبنا و استاندارد برای هماهنگی و ارتقا سیستم مالی بین‌الملل است. همچنین FATF در مورد واکنش به رفتارهایی که امنیت یکپارچگی سیستم بین‌الملل را خدشه‌دار می‌کنند، نیز برنامه‌ریزی می‌کند. در سال ۱۹۹۰ گروه ویژه اقدام مالی بیانیه‌ای حاوی ۴۰ توصیه باهدف جلوگیری از اشاعه پول‌شویی ایجاد کرد. این آغاز یک‌روند توسعه بود که گروه ویژه اقدام مالی در ۵ نوبت قوانین خود را بازنگری کند تا با مقتضیات روز و رفع مشکلات جهانی هماهنگ باشد.

وقتی دریازده سپتامبر ۲۰۰۱ آمریکایی‌ها، صبح را با پخش زنده سقوط برج‌های دوقلو نیویورک شروع کردند، نمی‌دانستند که چگونه باید دردهای خود را التیام ببخشند. شاید این روز برای خیلی از پیرمردهای آمریکایی یادآور حمله ژاپن به پرل هاربر بود. پس به‌زودی و با تلاش‌های منسجم راهکارهایی را برای مقابله با این نوع حملات تروریستی ایجاد کردند که معروف‌ترین آن‌ها البته به‌غیراز حمله به کشورهای بی‌گناه، تصویب لایحه میهن‌دوستی آمریکا بود. لایحه میهن‌دوستی امریکا مجموع قوانینی بود که برای حفظ امنیت ایالات‌متحده امریکا به آن‌ها اجازه می‌داد به‌طور سخت‌گیرانه‌تر در مواردی مانند مهاجرت، اقامت و تابعیت شهروندان غیر آمریکایی عمل کنند. حتی این قانون این حق را به آمریکایی‌ها می‌داد، دست به اقدام پیشگیرانه بزند. در ادامه همین قانون بود که امریکا توانست زندانی مانند گوانتانامو را برپا کند و اسرای آن را در هر نقطه‌ای از دنیا که صلاح می‌دانست بازداشت کند و به بازجویی و شکنجه آن‌ها بپردازد تا به هر کارنکرده نیز اعتراف کنند. ماجرای این دوران را می‌توانید در فیلم فارنهایت ۹/۱۱ ساخته مستندساز مشهور مایکل مور آمریکایی دید. یک از بندهای مهم قانون میهن‌دوستی آمریکا مقابله با اقداماتی بود که منابع مالی تروریست‌ها را تأمین می‌کرد. این موج مقابله قانونی به کشورهای دیگر هم سرایت پیدا کرد. در ژانویه همین سال بود که جرج بوش ایران را در لیست کوتاه محور شرارت کنار عراق و کره شمالی قرارداد.

این موج باعث شد گروه ویژه اقدام مالی نیز به پیشنهاد امریکا تن داده و فعالیت‌های خود را توسعه دهد. پس لیست توصیه‌های گروه ویژه اقدام مالی با اضافه شدن ۸ پیشنهاد جدید برای مقابله یا تأمین مالی تروریست‌ها بلندتر شد. از سمت دیگر ابداع و اجرای تکنیک‌های جدید برای تأمین مالی تروریست‌ها باعث شد گروه ویژه اقدام مالی در ژوئن سال ۲۰۰۳ اصلاحاتی در مورد توصیه‌ها انجام دهد. سرانجام در اکتبر سال ۲۰۰۴ یک توسعه دیگر نیز به این لیست اضافه شد و لیست به‌صورت ۴۰ توصیه بعلاوه ۹ توصیه دیگر تغییر یافت.

در ماده ۷ قطعنامه ۱۶۱۷ شورای امنیت که در سال ۲۰۰۵ صادرشده است از همه اعضای به‌شدت درخواست می‌شود که مفاد ۴۰ توصیه مقابله با پول‌شویی و ۹ توصیه با مقابله با تروریسم را انجام دهند. این بند قطعنامه ۱۶۱۷ به نیروی ویژه گزارش مالی